Recensie Wim van der Beek, bestemd voor de kunstredacties van Wegener dagbladen en Boom Pers ‘Installing 28’ in Kolderveens fabriekspand stemt tot nadenken

Enkele jaren geleden reisde de tentoonstelling ‘Koe in de kunst’ door Nederland. Aan de hand van schilderijen, grafiek en beeldhouwkunst werd een zo gevarieerd mogelijk beeld gegeven van de koe. Het eindresultaat stond bol van voorspelbare beelden, clichés en open deuren. Dat het ook anders kan, bewijzen Wanda Schaap en Dirk Gillissen met het kunstproject ‘M.E.Z. Installing 28’ in de voormalige melkfabriek ‘De Venen’ in Kolderveen. In de meerledige installatie die Gillissen en Schaap opbouwden in de hal van het oude fabriekspand wordt de koe opgevoerd als metafoor. Het dier is niet alleen dier, maar ook melk- en vleesproducent. Beide kunstenaars behandelen verschillende facetten van het functioneren van de koe in een cyclische opzet die begint bij de geboorte van een kalfje en eindigt in het slachthuis. Wrange apotheose (en tevens dagelijkse realiteit) is de barbecue waarop stukken rundvlees sudderen. Het verschil met de tentoonstelling ‘Koe in de kunst’ schuilt in de uitwerking van het thema. Gillissen en Schaap plaatsen een ontluisterende en schokkende realiteit naast en tegenover romantische beelden van grazende koeien in een weiland en aandoenlijke beeldfragmenten van pasgeboren kalfjes. Blikvangers in de hal zijn foto’s die uiteenlopende facetten van ‘het koe-zijn’ laten zien, een kunstgrasveld met een beeldscherm waarop continu beelden van een grazende koe getoond worden, een terrein met sokkels waarop beeldfragmenten van natte snuiten zijn aangebracht, een barbecue met bloedrood vlees aan een spies en een hok waarin op drie beeldschermen slachttaferelen te zien zijn. Schaap en Gillissen gaan in hun gezamenlijk gerealiseerde installatie verder dan de obligate benadering van het thema koe. Niet alleen de oppervlakkige werkelijkheid (‘een koe in de wei’) wordt op artistiek verantwoorde wijze geopenbaard, ook het economische belang (‘de koe als bedrijf’), ethische kwesties (‘de zin en onzin van het vegetariër zijn’) en de invloed die koeien door de eeuwen heen hebben gehad op de inrichting van het Nederlandse cultuurlandschap worden in de beeldvorming betrokken. Wie verder kijkt dan de gebruikelijke plaatjes, zal ontdekken dat de ruimtelijke ordening van ons land mede bepaald is door de koe. Het boerenlandschap bestaat nog steeds en ondanks de voortschrijdende automatisering van het boerenbedrijf zijn er nog steeds prachtige plaatjes te zien van koeien in sappig groene weilanden. Deze ambivalentie en allerlei andere fricties die de beeldvorming breder trekken dan obligate koeschilderijen doorgaans doen, worden in ‘M.E.Z. Installing 28’ zichtbaar gemaakt. De installatie in De Venen fungeert als eyeopener en onderstreept de maatschappelijke functie die kunst kan hebben. De geëngageerde aanpak van Schaap en Gillissen stemt tot nadenken en benadrukt dat kunst in haar meest relevante verschijningsvorm allesbehalve vrijblijvend is. Evenals andere kunstenaars eerder dit jaar tijdens de Manifesta in Frankfurt en de Documenta in Kassel deden, tonen ook Schaap en Gillissen aan dat beeldende kunst in staat is om vastgeroeste vooroordelen en geconditioneerd kijkgedrag los te wrikken. Daaraan ontleent ze haar waarde, betekenis en functie. De beelden in de Kolderveense melkfabriek wringen en schuren soms behoorlijk. En dat is maar goed ook, want dat houdt in dat ze niemand onberoerd laten. ‘M.E.Z. Installing 28’ is nog tot en met 20 oktober te zien in ‘De Venen’, Kolderveen 28, Nijeveen.

Wim van der Beek .